Finanse i biznes

FED to system rezerw federalnych w Stanach Zjednoczonych. Jego historia była burzliwa, powstał na fali niepokojów wywołanych przez wielki kryzys w latach 20-tych ubiegłego wieku. Warto wiedzieć, że wcześniej Stany Zjednoczone miały już banki centralne, dokładnie dwa, każdy z nich działał po około 20 lat. Niestety, nie spełniały one do końca pożądanej roli i postanowiono zbudować coś całkowicie nowego.

FED powstał na mocy ustawy w 1913 roku, jego siedziba ulokowana została w Waszyngtonie a skarbiec w Ford Knox. Główne zadania nałożone na FED sprowadzają się do dbania o politykę pieniężną, kontrolę nad bankami, kontrolowanie ilości pieniądza w obiegu oraz utrzymanie jego siły. Jak więc widać zakres jest dość szeroki jednak brak konkretów. Właśnie z tak skonstruowanej ustawy o funduszu rezerw federalnych niezadowoleni są jego krytycy. Nie ma tam wzmianki o dbanie o rozwój gospodarczy kraju, cały zakres obowiązków FED sprowadza się jedynie o kontrolowanie siły dolara. Jak się wielokrotnie okazywało w przeszłości, niektóre działania tej instytucji maiły fatalny wpływ nie tylko na gospodarkę USA ale również całego świata.

Wielu specjalistów uważa, że to właśnie powołanie FED przyczyniło się do pogłębienia wielkiego kryzysu gospodarczego. Warto wiedzieć, że wcześniej pieniądz w USA był całkowicie wymienialny na złoto, czyli miał wartość określonej wagi tego kruszcu. Banki musiały przechowywać w swoich skarbcach dokładnie tyle samo złota ile było pieniądza papierowego w obiegu. Powodowało to sztywny kurs ale jednocześnie zapewniało siłę i określona wartość nabywczą pieniądza. Kiedy wybuchł wielki kryzys doradcy ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych zauważyli, ze jeśli wszyscy zechcą nagle wymienić swoje pieniądze na złoto to finansom państwa grozi załamanie. Wymyślono wtedy wymianę po  określonym kursie, który był o wiele niższy on realnego. Spowodowało to masowe bankructwa i straty finansowe. FED był instytucją powołaną, która wyrosła właśnie z tej operacji.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy jak sama nazwa wskazuje to instytucja o globalnym zasięgu działania, została powołana w 1944 roku. Jej siedziba mieści się w Waszyngtonie, przez dziesięciolecia fundusz był bojkotowany przez kraje tzw. bloku wschodniego, stawiające zarzut, że instytucja jest elementem służącym do prowadzenia polityki przez USA. Patrząc na historię wiele wskazuje, że podnoszone zarzuty mogą być prawdziwe, Stany Zjednoczone były przez wiele lat głównym beneficjentem polityki prowadzonej przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy powstał aby spełniać role stabilizatora gospodarki światowej. Miał to czynić głównie działalnością naukową i doradczą oraz poprzez dysponowanie własnym funduszem inwestycyjna w wybranych krajach. Fundusz działa w ten sposób, ze dostarcza pomoc finansową krajom zadłużonym, które wyraża wole przeprowadzenia stosownych reform. W tym momencie właśnie pojawia się kłopot, stosowne reformy to takie, które zostaną uznane za właściwe przez specjalistów pracujących w Waszyngtonie. Powoduje to, że wiele krajów nie jest zainteresowanych tą pomocą, w przeszłości niektóre państwa doświadczyły negatywnych skutków po wdrożeniu reform proponowanych przez MFW. Przykładem może być nawet Polska i tzw. reformy Balcerowicza. Dzisiaj niewiele osób wie, że to nie polski minister był autorem tego planu ale został on nam narzucony przez ekonomistów z zewnątrz. Polska musiała go bezwzględnie przeprowadzić aby uzyskać pomoc finansową. Co prawda, obecnie możemy doceniać jego zalety, jednak porównując się chociażby z Czechami, którzy nie podjęli az tak drastycznych kroków można mieć wiele zastrzeżeń. Ostatnią dużą akcją MFW jest ratowanie Argentyny z kryzysu gospodarczego.

MFW jest również krytykowany za rolę jaką spełnia w globalizacji. Wiele osób widzi w tym procesie ogromne zagrożenie a fundusz swoimi działaniami zmierza wyraźnie do ujednolicenia rynków lokalnych i stworzenia jednego globalnego.

Milton Friedman to jeden z najwybitniejszych amerykańskich ekonomistów. Urodził się w USA w rodzinie żydowskich imigrantów z Europy. Studiował na kilku uniwersytetach, jest twórcą tzw. monetaryzmu. Opracowana przez niego koncepcja gospodarcza zakłada, że zwiększanie popytu na pieniądz jest procesem pozytywnym i wystarczy tylko obliczyć maksymalną jego ilość jaka może krążyć na rynku. Według Friedmana można to łatwo wyliczyć opierając się na kilkunastu wskaźnikach makroekonomicznych. W ten sposób nadwyżka pieniądza zostanie przez ludzi spożytkowana na konsumpcję, jednak będzie ona na tyle niewielka, że nie spowoduje nadmiernej inflacji. Idąc tym tokiem rozumowania jest to doskonały sposób na podniesienie poziomu życia społeczeństwa w stosunkowo krótkim czasie.

O ile sama koncepcja Friedmana jest naukowo zasadna to wielu krytyków wskazuje na jej płytkość i krótkowzroczność. Według nich ekonomista przecenił możliwości sztywnego obliczania nadmiaru gotówki poprzez analizę określonych wskaźników ekonomicznych. Gospodarka ma tak wiele zmiennych, że nawet jedno wydarzenie tj. kryzys na rynku ropy czy kryzys na giełdzie, może spowodować dramatyczne w skutkach negatywne procesy. Co ciekawe koncepcja Friedmana od lat 60-tych była obowiązująca w Stanach Zjednoczonych praktycznie we wszystkich rządach. Spowodowało to ogromny wzrost poziomu życia Amerykanów jednak równocześnie postępowało zadłużenie państwa. Obecnie można usłyszeć zarzuty, że USA przez dziesięciolecia żyły na koszt świata wykorzystując głównie pozycję dolara jako światowej waluty, w której realizowana była większość obrotu na światowych rynkach finansowych. Ostatnio, okazało się jednak, że koncepcja Friedmana nie jest idealna, zadłużone społeczeństwo amerykańskie ma coraz większe problemy ekonomiczne. Również sam skarb państwa nie jest w stanie już dźwigać wielkich wydatków, ekonomiści wskazują na konieczność redukcji ogromnego zadłużenia.

Friedman w swojej pracy zawodowej pełnił wiele wysokich funkcji, był doradcą ekonomicznym kilku prezydentów USA, w 1976 roku otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie ekonomii.

John Maynard Keynes to jeden z najwybitniejszych ekonomistów w historii. Urodził się w Cambridge jako syn profesora ekonomii i filozofii. Studiował matematykę, historię oraz właśnie ekonomię. W czasie I wojny światowej był doradcą ekonomicznym rządy brytyjskiego, brał również udział w konferencji pokojowej w Wersalu. Co ciekawe, jako jeden z nielicznych był przeciwny żądaniom od Niemiec reparacji wojennych, argumentował to tym, że w przyszłości może być to wynikiem chęci rewanżu.

Po wojnie zajął się pracą w naukową jednak bez spektakularnych osiągnięć. W czasie II wojny światowej ponownie został doradcą rządu brytyjskiego, opracował nawet ciekawa koncepcję pieniądza międzynarodowego. Tzw. bankor miał być walutą, która pozwoliłaby na szybsze odbudowanie Europy ze zniszczeń wojennych, niestety, pomysł nie znalazł szerszego uznania. Głównym powodem był sprzeciw Amerykanów, którzy zauważyli szansę na zrobienia właśnie z dolara waluty światowej. Jak się okazało w pełni to się im udało, aż do końca wieku pieniądz USA dominował na rynkach światowych. Dopiero pojawienie się Euro zmieniło tą sytuację, można stwierdzić, ze koncepcja Keynesa była więc trafiona.

Jeśli chodzi o dorobek naukowy Keynesa to jest on bardzo duży. Do dziś dyskutuje się nad jego koncepcją Ogólnej koncepcji zatrudnienia, procentu i pieniądza, jako nad jedną z najwybitniejszych i dalekowzrocznych w historii gospodarki. Już w latach międzywojennych, ekonomista przewidział wiele procesów gospodarczych, które wystąpiły dopiero po jego śmierci. Jeśli chodzi o szczegóły to był on zdecydowanym przeciwnikiem liberalnego systemu gospodarczego, może właśnie dlatego często krytykowali go Amerykanie, którzy w połowie wieku skłaniali się właśnie do wolnego rynku. Główne założenia koncepcji Keynesa opierały się na proporcjonalnych podatkach w tym większych dla grup najlepiej zarabiających, obniżenia podatków dla kapitałów inwestycyjnych oraz elastyczny budżet państwa który pozwalałby na prowadzenie rządowych inwestycji tj. roboty publiczne itp.

Deflacja to dość ciekawe zagadnienie, obejmuje ona procesy całkowicie przeciwne do inflacyjnych. Na pierwszy rzut oka może się więc wydawać, że deflacja jest pożyteczna i stanowi dobry kierunek rozwoju gospodarczego. Niestety, nic bardziej mylnego, jest ona równie niebezpieczna a może nawet jeszcze bardziej od inflacji. To niebezpieczeństwo jest spowodowane właśnie tym, że wielu ekonomistów, polityków czy nawet większość społeczeństwa nie jest w stanie docenić negatywnych skutków tego procesu.

Deflacja występuje w przypadku, kiedy zauważalny jest spadek cen. Sam spadek spowodowany jest zazwyczaj zmniejszeniem popytu na dobra i usługi, czyli ludzie kupują coraz mniej. Przedsiębiorcy chcąc sprzedać swoje produkty starają się obniżać ich ceny i w ten sposób przyciągać klientów. Opisując to zagadnienie w inny sposób, można stwierdzić, że deflacja może wystąpić wtedy, kiedy na rynku jest za mało pieniądza w obiegu. Oczywiście, tego typu procesy można regulować, głównie poprzez właściwą politykę państwa a w szczególności banków centralnych. Niestety, nie zawsze interwencje przychodzą w czas a spóźnione mogą mieć jeszcze gorsze skutki.

Krajem, który w ostatnich kilkunastu latach często był dotkniętym deflacją jest Japonia. Wydaje się, ze potęga gospodarcza, państwo z którego wywodzi się wiele światowych koncernów nie może mieć tak kuriozalnych problemów. Jednak przez lata społeczeństwo Japonii prowadziło konsumpcyjny tryb życia, co prawda napędzało to gospodarkę ale wiadomo było, że prędzej czy później musi mieć negatywne skutki. Do tego dochodzi polityka monetarna banku centralnego, który starał się utrzymać siłę jena japońskiego nie zważając przez pewien czas na jego nadmierne umocnienie się. To wszystko spowodowało to, że Japonia wpadła pod koniec wieku w dość poważne kłopoty gospodarcze.

Obecnie, ucząc się na błędach innych, wiele krajów po okresie szybkiego rozwoju stara się schładzać gospodarkę oraz odchodzi się od sztywnego trzymania kursu walut narodowych. Dodatkowym narzędziem w walce z deflacją jest powstawanie walut globalnych, tj. euro, które w znaczny sposób redukują ryzyko wystąpienia deflacji.